Co zmienia w logistyce technologia blockchain? Logistyka w branży retail – specyfika i wyzwania łańcucha dostaw
Sektor gospodarki obejmujący sprzedaż detaliczną towarów i usług bezpośrednio odbiorcom końcowym bardzo się w ostatnich latach zmienił. Dziś to nie tylko sklepy stacjonarne, ale również internetowe. Wiele firm łączy w swej działalności obie formy sprzedaży, przyjmując model omnichannel.
Tekst: Michał Jurczak
Zdjęcie: Freepik
Dziś nie wystarczy mieć dobry towar, trzeba się skupić również na szybkości, wygodzie i atrakcyjności samego procesu zakupowego. Poza różnorodnością kanałów sprzedaży, współczesny sektor retail to także coraz powszechniejsza dostępność aplikacji mobilnych, możliwość personalizacji oferty, rozwój płatności mobilnych oraz automatyzacji. Dochodzi do tego aktywność marketingowa (również w mediach społecznościowych).
Branża pełna wyzwań
Daniel Michałek, Dyrektor ds. rozwoju OOH, GLS Poland, za największe wyzwanie w obsłudze logistycznej branży retail uznaje zarządzanie coraz bardziej rozproszonym i wielokanałowym modelem sprzedaży. Jego zdaniem pandemia jednoznacznie pokazała, że nie ma już sensu rozdzielać kanałów off‑line i on‑line, muszą one funkcjonować w symbiozie. – Sklepy stacjonarne przestały być wyłącznie punktami sprzedaży. Coraz częściej pełnią funkcję minimagazynów, z których realizowane są zamówienia internetowe, obsługiwane zwroty oraz nadania przesyłek. To powoduje rozdrobnienie operacji, większą liczbę dostaw o mniejszych wolumenach i konieczność bardzo precyzyjnego zarządzania zapasem w wielu lokalizacjach jednocześnie – mówi D. Michałek. Wspomina również o samych lokalizacjach sklepów, szczególnie w centrach handlowych i ścisłych centrach miast. Ograniczone okna czasowe dostaw, restrykcje dotyczące wjazdu czy brak przestrzeni operacyjnej wymagają od operatora dużej elastyczności i dobrej koordynacji. – Retail oczekuje dziś partnera, który przejmie nie tylko transport, ale także wsparcie w organizacji dostaw do rozproszonej sieci sklepów, obsługę zwrotów oraz integrację danych między kanałami. Operator logistyczny musi rozumieć, że wspiera już nie jeden magazyn centralny, lecz cały ekosystem punktów sprzedaży działających równolegle w modelu off -line i on-line – konkluduje D. Michałek.
Według Andrzeja Urbańskiego (Dyrektor Logistyki, Seifert Polska) wyzwaniem jest dziś połączenie szybkości i elastyczności z rosnącymi kosztami. Firmy zmagają się z droższym transportem, jednocześnie klienci liczą na błyskawiczne dostawy i pełną przejrzystość procesów. – Oczekują, by operator logistyczny wziął na siebie nie tylko magazynowanie, ale też obsługę zamówień e-commerce, zwroty, transport czy nawet zarządzanie systemami IT. Sztuczna inteligencja nie jest już wizją przyszłości. To realne narzędzie, które realnie wspiera logistykę. I jeśli operator nie skorzysta z możliwości AI, pozostanie w tyle – wyjaśnia A. Urbański.
Antoni Zbytniewski, Dyrektor Dystrybucji Międzynarodowej, Fresh Logistics Polska, akcentuje natomiast znaczenie peaków wolumenowych, występujących na końcu każdego miesiąca w okresach długich weekendów oraz świąt. – Wyzwaniem jest też obsługa branży retail w okresie wakacyjnym, szczególnie w sierpniu, kiedy duża część pracowników łańcucha dostaw, zarówno kierowców, jak i magazynierów jest na urlopach, co powoduje mniejszą przepustowość magazynów, a także zmniejszoną dostępność zasobów transportowych – dodaje A. Zbytniewski, wspominając też o rosnących wymaganiach dotyczących okien czasowych, w których są realizowane dostawy. – Jeszcze kilka lat temu standardem była terminowość dzienna, jednakże trend rynkowy podąża w kierunku terminowości godzinowej, często obwarowanej dodatkowymi wymaganiami, które są wyzwaniem z punktu widzenia optymalizacji operacji transportowych – mówi A. Zbytniewski.
Joanna Kowalska, Regionalny Kierownik Sprzedaży European Logistics, DACHSER, podkreśla, że współpraca z operatorem logistycznym to już nie tylko przechowanie towaru i transport. To całościowe zarządzanie jakością dostaw i produktów klienta - od przyjęcia pojedynczych palet, kartonów na magazyn i aktywnego zarządzania zapasami przez sortowanie, kompletację, obsługę wielu kanałów dystrybucji, awizowanie dostaw i precyzyjne planowanie transportów i obsługę zwrotów. To także dbanie o jakość na każdym etapie procesu. – Przygotowanie ekspozytora na promocję lub sortowanie zwrotów? Nie ma problemu. Predykcja popytu i przygotowanie się do wysokiego sezonu? To już standard. Na to wszystko nakłada się z jednej strony automatyzacja i nowe technologie – AI, IoT czy robotyka magazynowa służąca optymalizacji procesów i kosztów, szczególnie w czasie niedoborów pracowników, a z drugiej – zrównoważony rozwój i regulacje środowiskowe – wylicza J. Kowalska.
Siła usług dodanych
Zdaniem D. Michałka (GLS Poland) w przypadku branży retail kluczowe znaczenie mają usługi wspierające model omnichannel, w tym elastyczne formy dostaw do klienta końcowego, rozwinięta sieć punktów odbioru (OOH) oraz sprawne, intuicyjne procesy zwrotów, które w handlu detalicznym są naturalnym elementem operacji. – Coraz większe znaczenie mają również rozwiązania zwiększające transparentność dostawy, śledzenie przesyłki w czasie rzeczywistym, precyzyjne komunikaty oraz możliwość zarządzania dostawą przez odbiorcę. To bezpośrednio wpływa na poziom satysfakcji klienta i postrzeganie marki – mówi D. Michałek , podkreślając też znacząca rolę integracji operacyjna logistyki z systemami sprzedażowymi oraz magazynowymi. Spójne połączenie z platformami e-commerce, ERP i WMS pozwala na bieżącą synchronizację stanów magazynowych, lepsze planowanie dostaw oraz pełną kontrolę kosztów. Dzięki temu retailer może utrzymać jednolity standard obsługi w kanałach on-line i off-line, jednocześnie dbając o wysoki poziom doświadczenia klienta końcowego.
To, że operatorzy logistyczni dziś nie kończą na „przyjęciu – zapakowaniu – wysyłce”, a retail potrzebuje dużo więcej, potwierdza A. Urbański (Seifert Polska). W pakiecie są całe usługi dodane: od kompletacji i pakowania w modelu fulfillment, przez obsługę zwrotów, etykietowanie, przygotowanie do sprzedaży, aż po zarządzanie zapasami i integracje IT. – Seifert Polska oferuje taką usługą całościową. Coraz częściej operator przejmuje też rzeczy, które kiedyś robił sam retailer, np. prognozowanie popytu czy optymalizację stanów magazynowych z użyciem AI. Technologie wchodzą tu naprawdę mocno i pomagają ogarniać cały łańcuch dostaw od zaplecza po ostatnią milę – mówi A. Urbański.
Według Joanny Łobody, Interim Retails and Assets Management Director, CHEP Polska, największym wyzwaniem w logistyce branży retail jest dziś pogodzenie presji kosztowej z rosnącą złożonością operacyjną oraz coraz wyższymi oczekiwaniami klientów końcowych. – Detaliści funkcjonują w środowisku silnie zmiennego popytu, dużej sezonowości oraz szerokiego, dynamicznie rotującego asortymentu, co wymaga od logistyki wysokiej elastyczności oraz zdolności do szybkiego dostosowania operacji do wzrostu. Z perspektywy sieci kluczowe potrzeby koncentrują się na zdolności szybkiego reagowania na zmieniający się popyt, zapewnieniu ciągłej dostępności produktów na półkach sklepowych oraz realizacji nieprzerwanych usług logistycznych w trybie 24/7. Jednocześnie rosną oczekiwania dotyczące automatyzacji i cyfryzacji procesów, tak w obszarze magazynowania, jak i transportu – mówi J. Łoboda. Wśród innych wyzwań wymienia zmiany regulacyjne, w szczególności unijne, wymogi dotyczące obiegu opakowań, rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz wdrażania systemów kaucyjnych. Regulacje te wymuszają reorganizację procesów logistycznych, większą transparentność danych oraz zdolność szybkiego dostosowania się do nowych modeli operacyjnych, przy jednoczesnym utrzymaniu stałej presji na redukcję kosztów. – W odpowiedzi na te wyzwania detaliści coraz częściej decydują się na outsourcing kluczowych obszarów logistyki, traktując go jako narzędzie zwiększające elastyczność oraz odporność operacyjną. Transport i dystrybucja pozostają najczęściej zlecanymi usługami, jednak obserwujemy wyraźny wzrost zainteresowania outsourcingiem bardziej zaawansowanych, celowanych operacji magazynowych – komentuje przedstawicielka CHEP Polska, zaznaczając jednocześnie, że obecnie operatorzy logistyczni są postrzegani nie tylko jako dostawcy usług operacyjnych, lecz także jako partnerzy strategiczni, którzy – dzięki efektowi skali, inwestycjom w automatyzację oraz kompetencjom regulacyjnym – przejmują odpowiedzialność za utrzymanie ciągłości dostaw, kontroli kosztów oraz szybkim dostosowywaniu się do zmieniających się potrzeb.
A. Zbytniewski (Fresh Logistics Polska) mówi m.in. o usługach dodanych, charakterystycznych dla branży spożywczej, np. o pickingu pod konkretnego odbiorcę, czyli przygotowaniu palet z wieloma produktami z palet homogenicznych, które wychodzą z produkcji. Usługi to także etykietowanie czy też polonizacja produktów zagranicznych poprzez naklejanie etykiet w języku polskim. – Producent nie ma potrzeby wprowadzania zmian na samych liniach produkcyjnych, działania te mogą zostać wykonane dopiero u operatora logistycznego. Rozwiązanie to jest bardzo korzystne w przypadku małych serii produktów, szczególnie przy wchodzeniu na rynek. Największym atutem operatora logistycznego dla rynku retail jest jego kompleksowość dostaw oraz model multi-user – tłumaczy A. Zbytniewski. Rozwiązanie to umożliwia znaczące obniżenie kosztów obsługi rozbudowanej sieci magazynów centralnych w kanale nowoczesnym.
Również J. Kowalska (DACHSER) wspomina o usługach etykietowania, przepakowywania i tworzenia zestawów promocyjnych (co‑packing) dostosowanych do indywidualnych wymagań sieci handlowych. W retail ważną rolę odgrywają także działania marketingowe, m.in. kompletacja i wysyłka materiałów POS czy pakowanie kampanii sezonowych, pakowanie premium, personalizacja. W wielu segmentach (szczególnie w branży fashion) stosuje się również kontrolę jakości oraz odświeżanie i metkowanie produktów. – W przypadku branż sezonowych operator logistyczny jest w stanie doskonale się przygotować do zwiększonych wysyłek, elastycznie planując dodatkowe moce. W coraz większym stopniu usługi VAS są wspierane przez półautomatyczne linie i systemy IT, co zwiększa powtarzalność jakości i skraca czas realizacji – dodaje J. Kowalska.
Siła metod GLS Poland, jako operator KEP, koncentruje się przede wszystkim na jakości doręczeń oraz obsłudze operacji poza magazynem klienta. – Nie ingerujemy bezpośrednio w procesy kompletacyjne realizowane w centrach dystrybucyjnych sieci handlowych ani w ich wewnętrzne systemy magazynowe. Naszą rolą jest zapewnienie płynnej wymiany informacji w oparciu o integracje systemowe – poprzez API oraz połączenia z systemami ERP i WMS klienta. Dzięki temu otrzymujemy dane niezbędne do realizacji transportu oraz doręczenia w sposób zautomatyzowany i bezpieczny, bez zakłócania wewnętrznych procesów operacyjnych retailera. Skupiamy się na tym, aby po etapie kompletacji zapewnić pełną kontrolę nad przesyłką, jej monitoring w czasie rzeczywistym, sprawną obsługę zwrotów oraz transparentną komunikację z odbiorcą końcowym – zaznacza D. Michałek, zapewniając, że taki model współpracy pozwala zachować klarowny podział odpowiedzialności i jednocześnie zapewnić wysoki standard obsługi w całym łańcuchu dostaw.
Z nowoczesnych systemów IT i sprawdzonych metod kompletacji, które pozwalają szybko i dokładnie obsługiwać duże wolumeny, korzysta Seifert Polska. A. Urbański jako przykład podaje centrum logistyczne w Mysłowicach, gdzie realizowany jest projekt e‑commerce z branży office, który charakteryzuje duża różnorodność. – Raz szykujemy przesyłki hurtowe, innym razem pojedyncze zamówienia. W takim przypadku szczególnie ważne są kwestie odpowiedniego zarządzania peakami – mówi A. Urbański.
Fresh Logistics Polska korzysta z systemów, które zostały stworzone bezpośrednio dla Grupy Raben. – Są to dedykowane rozwiązania w wypadku kompletacji i operacji magazynowej, czyli dedykowany WMS – informuje A. Zbytniewski. Rolę WMS w operacjach dla retail akcentuje też J. Kowalska (DACHSER). – W przypadku DACHSER jest to system Mikado, stanowiący centralne narzędzie zarządzania przepływem towarów, zleceniami kompletacyjnymi i usługami dodatkowymi. W zależności od charakteru projektu, stosowane są różne metody kompletacji: klasyczne picking list, rozwiązania wspierające pracę operatorów: Pick-to-Light i voice picking, które przyśpieszają pobieranie towarów i ograniczają liczbę błędów – mówi J. Kowalska. W wybranych operacjach także półautomatyczne linie do realizacji usług VAS, takich jak montaż ekspozytorów.
A co ze zwrotami?
Logistykę zwrotów D. Michałek (GLS Poland) uznaje za jeden z kluczowych elementów, zaznaczając, że w wielu kategoriach produktowych wysoki poziom zwrotów jest naturalnym elementem sprzedaży on-line, dlatego nie można traktować go wyłącznie jako kosztu operacyjnego. – To moment, w którym merchant ma realną szansę zbudować dobre doświadczenie zakupowe i zwiększyć prawdopodobieństwo kolejnego zakupu. Z perspektywy operacyjnej logistyka zwrotów obejmuje odbiór przesyłki od klienta, jej sprawny transport, konsolidację, weryfikację oraz możliwie szybkie przywrócenie towaru do obrotu. Im krótszy i bardziej przejrzysty proces, tym mniejsze zamrożenie kapitału po stronie sprzedawcy i lepsza satysfakcja klienta. Kluczowe jest maksymalne uproszczenie samego nadania zwrotu – tłumaczy D. Michałek, dodając, że rośnie popularność sieci OOH, które umożliwiają szybkie oddanie przesyłki w dogodnej lokalizacji, często bez konieczności drukowania etykiety. Istotna jest także sprawna komunikacja, w tym momencie odbiorca staje się nadawcą i oczekuje jasnych instrukcji oraz informacji o statusie przesyłki.
To, że logistyka zwrotów to dziś absolutnie kluczowy element obsługi retailu, potwierdza A. Urbański (Seifert Polska). Klienci chcą oddawać produkty szybko i bezproblemowo, a sklepy muszą odzyskać towar w takim stanie, żeby jak najszybciej wrócił na półkę. – W praktyce logistyka zwrotów to nie tylko odebranie paczki. Operatorzy zajmują się sortowaniem, kontrolą jakości, przepakowaniem, czyszczeniem, etykietowaniem, a potem ponownym wprowadzeniem towaru do sprzedaży. Do tego dochodzi obsługa dokumentów, integracja danych i zarządzanie stokami – tłumaczy A. Urbański
J. Kowalska (DACHSER) zaznacza, że w logistyce zwrotów kluczowe znaczenie ma czas, szybkie przywrócenie produktu do obiegu sprzedażowego ogranicza straty i poprawia rotację zapasów (czas zwrotu pieniędzy na konto klienta jest argumentem zakupowym i przewagą konkurencyjną). Proces zwrotów obejmuje przyjęcie towaru, jego identyfikację, kontrolę jakości, sortowanie oraz decyzję o dalszym przeznaczeniu, powrocie do sprzedaży, przepakowaniu, naprawie, wyprzedaży lub utylizacji. – Z perspektywy operacyjnej wymaga to dedykowanych stref, elastycznych zasobów i jasno zdefiniowanych procedur. Istotnym elementem jest integracja procesu zwrotów z całym łańcuchem dostaw oraz systemami IT. Informacja o zwróconym produkcie powinna natychmiast aktualizować stany magazynowe i umożliwiać ponowne udostępnienie towaru w sprzedaży – dodaje.
Siła realizacji
D. Michałek (GLS Poland) wśród przykładów realizacji konkretnego projektu w branży retail wymienia kompleksową obsługę doręczeń w modelu omnichannel, obejmującą dostawy krajowe i międzynarodowe, rozwiniętą sieć punktów odbioru (OOH) oraz integrację systemową z platformą sprzedażową klienta. – Głównym wyzwaniem w tego typu projektach jest zapewnienie stabilności i przewidywalności dostaw przy dużej sezonowości sprzedaży oraz dynamicznych kampaniach promocyjnych. Istotne jest również utrzymanie spójnego standardu jakości w dostawach cross-border, gdzie oczekiwania klientów wobec transparentności i terminowości są takie same jak na rynku krajowym – tłumaczy D. Michałek, zaznaczając, że realizacja opiera się na pełnej integracji systemowej, zapewnieniu widoczności przesyłki na każdym etapie procesu oraz udostępnieniu odbiorcom narzędzi, takich jak śledzenie przesyłki na mapie w czasie rzeczywistym. – W połączeniu z szeroką dostępnością OOH zwiększa to skuteczność doręczeń i komfort odbioru.
Efektem jest wysoka terminowość dostaw, ograniczenie liczby zapytań do obsługi klienta oraz większa przewidywalność operacyjna po stronie retailera. Projekt pozwala skalować sprzedaż – zarówno krajową, jak i międzynarodową – przy zachowaniu jednolitych standardów obsługi i jakości doręczeń – podsumowuje.
A. Urbański (Seifert Polska) wspomina natomiast projekt e‑commerce związany z branżą akcesoriów biurowych. – Magazynujemy je w naszym centrum logistycznym w Mysłowicach. I chyba mało kto zdaje sobie sprawę, że akcję „powrót do szkoły” jako operator logistyczny prowadzimy od kwietnia do grudnia. Akcja zaczyna się w momencie zamówienia, a następnie kompletacji przesyłek do różnych klientów – tak, by wszystko dotarło do sklepów na przełomie czerwca i lipca. W wakacje mamy w magazynie oddech, a potem rozpoczyna się proces zwrotów. I tak „powrót do szkoły” trwa wiele miesięcy – informuje A. Urbański oraz zaznacza, że przy takim projekcie niezwykle ważne są nowoczesne systemy, które można w pełni zintegrować z klientem. – Zamówienia trafiają wówczas nie do niego, a do nas, a nasz system automatycznie przypisuje danemu zamówieniu rodzaj paczki i kuriera. Tutaj technologia daje szczególną przewagę – dodaje.
