Chaos na rynku palet? Decyzja Biedronki może wstrząsnąć polską logistyką
Największa sieć handlowa w Polsce chce wkrótce zamknąć drzwi przed białymi europaletami. Eksperci ostrzegają: to może doprowadzić do paraliżu otwartego rynku paletowego i wzrostu cen żywności.
Zdjęcie: EPAL
Jeronimo Martins Dystrybucja – właściciel sieci Biedronka – rozesłał do swoich dostawców komunikat, który może na trwałe zmienić polski rynek logistyczny. Od 1 lipca 2027 roku sieć przestanie przyjmować towary na białych europaletach. Dopuszczone będą wyłącznie palety kolorowe: niebieskie CHEP, czerwone LPR i zielone NDHP. Choć brzmi to jak szczegół techniczny, dla branży logistycznej i spożywczej to potencjalne trzęsienie ziemi, dotyczy bowiem milionów palet będących już w obiegu.
Otwarty rynek kontra zamknięte poole
Polski rynek tzw „białych” palet drewnianych funkcjonuje jako system otwarty. Setki niezależnych producentów, zakładów naprawczych i dystrybutorów konkurują przede wszystkim ceną. Każdy przedsiębiorca może kupić paletę, naprawić ją i sprzedać dalej. To klasyczny model wolnorynkowy, który przez dekady zapewniał elastyczność i dostępność nośników w całym łańcuchu dostaw. Według danych EPAL (European Pallet Association) w obiegu na świecie znajduje się około 650–670 milionów europalet EPAL. Rocznie w 1700 zakładach na świecie powstaje ponad 100 mln standaryzowanych palet, niemal co trzecia powstaje w Polsce!
Zdjęcie: EPAL
Rynek palet kolorowych funkcjonuje inaczej. To systemy zamknięte – są produkowane na polecenie operatora (CHEP, LPR, NDHP) i pozostają jego własnością , a użytkownicy – m.in. dostawcy towarów do sieci handlowych – tylko je wynajmują. Producent spoza systemu nie może zatem po prostu rozpocząć produkcji niebieskich czy czerwonych palet. Obecnie w Polsce palety kolorowe produkuje tylko kilka firm, większość będących w obiegu została wytworzona poza granicami naszego kraju.
Skala problemu
Decyzja Jeronimo Martins została podjęta w centrali firmy w Portugalii i zgodnie z jej komunikatem – nie podlega już negocjacjom, choć takie próbowali podejmować jej kooperanci. Tymczasem Biedronka nie jest zwykłym graczem na rynku. Z przychodami przekraczającymi 100 miliardów złotych rocznie i udziałem sięgającym 46% w segmencie nowoczesnego handlu (dyskonty, supermarkety, hipermarkety) sieć dyktuje warunki niemal 1400 polskim dostawcom.
– Utrzymywanie dwóch systemów paletowych w magazynach producentów żywności jest kosztowne i skomplikowane, dlatego dostawca, który obsługuje Biedronkę i jednocześnie inne sieci, stanie przed dylematem: nadal składować towar na paletach białych czy przejść na wynajem palet kolorowych – zauważa Roman Malicki, prezes zarządu EPAL. – Z kolei przejście wyłącznie na palety kolorowe pod dyktando odbiorcy dominującego, może sprawić, że mniejsze sieci handlowe i lokalne markety, które wciąż doceniają stabilny system poolu otwartego, będą miały problem z dostawami towarów.
Efekt domina
EPAL Polska, reprezentujący producentów białych palet, ostrzega przed konsekwencjami jednej decyzji Biedronki. Zdaniem organizacji skutkiem nagłego wyłączenia z obiegu ogromnej ilości europalet z poolu otwartego spowoduje niemal zatrzymanie ich produkcji w Polsce. Dotyczy to szczególnie małych firm, które nie mają nawet szans przejścia na produkcję palet kolorowych.
– Niższa podaż europalet to w konsekwencji wzrost ich cen, który już obserwowaliśmy na rynku w czasie pandemii. Sytuacja może się powtórzyć – mówi Roman Malicki, prezes EPAL Polska. Podkreśla też, że przeniesienie wzrostu kosztów palet na konsumentów oznacza wyższe ceny żywności na półkach.
Alternatywa istnieje
Warto zauważyć, że otwarty system palet białych dokonał w ostatnich latach przełomowych inwestycji w kierunku Przemysłu 4.0. Palety EPAL nowej generacji wyposażone są w indywidualne kody QR, umożliwiające pełną identyfikowalność i cyfryzację obiegu. System pozwala na automatyzację ewidencji, rozliczanie sald paletowych i integrację z systemami ERP użytkowników. To mocny argument wobec oświadczenia Jeronimo Martins, że zamknięte poole oferują lepszą kontrolę, dlatego sieć przechodzi na palety kolorowe. Polscy producenci mają jeszcze inne mocne atuty. – Palety EPAL są produkowane lokalnie, dają pracę polskim zakładom i spełniają wymogi unijnego rozporządzenia PPWR dotyczące wielorazowości i recyklingu opakowań transportowych. Od 2030 roku co najmniej 40% opakowań transportowych w UE musi być wielorazowych w ramach systemu ponownego użycia, a białe europalety z założenia ten wymóg spełniają – dodaje Roman Malicki.
Zdjęcie: EPAL
Co dalej?
Decyzja Biedronki, przy jej dominującej pozycji rynkowej, może nieodwracalnie zmienić układ sił na polskim rynku paletowym. Czy wolny rynek przetrwa zderzenie z siłą największego gracza?
